Ana sayfa › Rehberler › Vs30 nedir? Zemin sınıfları ve deprem ilişkisi
Vs30 nedir? Zemin sınıfları ve deprem ilişkisi
Bir binanın depremde ne kadar sarsılacağını yalnızca fay hattına uzaklık belirlemez. Binanın oturduğu zemin de en az o kadar önemlidir. Vs30, bu zemini tek bir sayıyla özetlemenin en yaygın yoludur.
Vs30 tam olarak neyi ölçer?
Vs30, yüzeyden itibaren ilk 30 metredeki zemin katmanlarında kayma dalgasının (S dalgası) ortalama hızıdır ve metre/saniye (m/s) ile ifade edilir. Kayma dalgaları, depremde binaları yana doğru sallayan ve hasarın büyük kısmına yol açan dalgalardır.
Dalga sert ve sıkı bir ortamda hızlı, yumuşak ve gevşek bir ortamda yavaş ilerler. Bu yüzden:
- Yüksek Vs30 (ör. 800 m/s üzeri): kaya ya da kayaya yakın, sağlam zemin.
- Düşük Vs30 (ör. 250 m/s altı): yumuşak kil, gevşek kum, dolgu gibi zayıf zemin.
Yumuşak zemin depremde neden daha tehlikeli?
Deprem dalgası kayadan yumuşak zemine geçtiğinde yavaşlar ve enerjisini korumak için genliği büyür. Buna zemin büyütmesi denir. Aynı depremde, aynı uzaklıktaki iki binadan yumuşak zemindeki daha şiddetli sallanır.
Yumuşak zeminler sarsıntının süresini de uzatır ve titreşimin periyodunu değiştirir. Zeminin titreşim periyodu binanınkine yakınsa (rezonans), hasar ciddi ölçüde artabilir. 1999 Gölcük depreminde, merkez üssüne yaklaşık 100 km uzaklıktaki Avcılar'da yoğun hasar görülmesi zemin etkisine sık verilen bir örnektir.
TBDY 2018'e göre zemin sınıfları
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), zeminleri Vs30 değerine göre sınıflandırır:
| Sınıf | Zemin | Vs30 (m/s) |
|---|---|---|
| ZA | Sağlam, sert kaya | > 1500 |
| ZB | Az ayrışmış, orta sağlam kaya | 760 – 1500 |
| ZC | Çok sıkı kum ve çakıl, sert kil, ayrışmış kaya | 360 – 760 |
| ZD | Orta sıkı / sıkı kum ve çakıl, çok katı kil | 180 – 360 |
| ZE | Gevşek kum, yumuşak / katı kil | < 180 |
| ZF | Sahaya özel inceleme gerektiren zemin (ör. sıvılaşma riski) | — |
Bu sitede sınıfları daha anlaşılır olsun diye beş nota ayırdık: zayıf (≤ 250), orta-zayıf (250–400), orta (400–700), iyi (700–800) ve çok iyi (> 800 m/s). Haritadaki renk aralıkları İBB'nin kendi lejantını izler.
Vs30 neyi söylemez?
- Sıvılaşma: Suya doygun gevşek kumlar depremde akışkan gibi davranabilir. Bu risk Vs30'dan ayrı bir incelemeyle belirlenir.
- Heyelan: Eğimli arazide kayma riski ayrıca değerlendirilir.
- Binanın kendisi: İyi zemindeki kötü yapılmış bir bina, zayıf zemindeki iyi tasarlanmış bir binadan daha tehlikeli olabilir.
- Parsel ölçeği: Bölgesel haritalar yüzlerce metrelik karelerle çalışır. Tek bir parselin zemini için o parsele ait zemin etüdü raporu gerekir.
Bir adresin Vs30 değerini nasıl öğrenirim?
İstanbul için haritamızda adresi aratabilir ya da haritaya tıklayabilirsiniz. Noktanın Vs30 aralığını, 250 metre çevresindeki dağılımı ve mahallenin deprem senaryosu sonuçlarını görürsünüz. İlçe geneli için ilçe raporlarına bakabilirsiniz. Satın alma kararından önce binanın kendi zemin etüdü raporunu belediyeden mutlaka isteyin.